Mánaðarskipt færslusafn fyrir: október 2017

Refsum flokkum fyrir árásarauglýsingar

Það er furðulegt að heyra um árásarauglýsingar í kosningabaráttum á Íslandi. Kannast ekki við að þetta hafi verið hér áður fyrr. Það er mjög greinilegt að sumir flokkar eða a.m.k. stuðningsmenn þeirra, setja beinlínis peninga í að búa til vel unnar árásarauglýsingar sem snúast fyrst og fremst um að búa til ótta við aðra flokka eða tiltekna stjórnmálamenn, gera lítið úr þeim sem persónum, taka úr samhengi það sem þeir segja og snúa út úr því. Þetta er viðbjóður og hver er réttlætingin? Jú, þetta virkar. Eða svo er sagt. Vonandi ekki, samt.

Þessi vinnubrögð bera öll merki fullkomins virðingarleysis fyrir bæði kjósendum og lýðræðinu sjálfu. Þarna er höfðað til lægsta sameiginlega samnefnarans og þeirra sömu frumhvata sem leiða af sér einelti, ofbeldi og aðra mannvonsku. Þetta eru ógeðsleg vinnubrögð, þeim flokkum til fullkominnar skammar sem þau stunda, og það er alveg kominn tími til að segja það upphátt.

Stjórnmál eiga að byggja á gildismati, rökfærslum, staðreyndum og leitan að hinu rétta, en ekki því hversu duglegir flokkar eru við að fjármagna faglega úthugsað skítkast og kjaftæði um andstæðinga sína.

Ég kannast ekki við að Píratar hafi nokkurn tíma stundað þessa ógeðslegu taktík í kosningabaráttu, en ef svo vill til að nokkur einasti Pírati hafi tekið þátt í þessari óverjandi hegðun, þá fordæmi ég það hér og nú og mun gera áfram í framtíðinni. Málefnaleg gagnrýni er eitt; vísvitandi útúrsnúningur og að gera lítið úr öðrum er annað. Píratar byggja á heiðarleika í stjórnmálum, líka þegar það er óvinsælt og getur kostað fylgi. Við höfum ekkert erindi í stjórnmálum ef við ætlum að detta niður í þau sömu ógeðslegu vinnubrögð og aðrir flokkar eru farnir að dirfast til að leyfa óáreitt úr sínum röðum.

Að lokum ætla ég bara að segja það upphátt; þetta eru bersýnilega fyrst og fremst fjármagnaðir stuðningsmenn Sjálfstæðisflokksins. Það er einhvers konar maskína í gangi, sem annaðhvort er hluti af flokknum sjálfum eða stuðningsneti hans, sem telur það skynsamlegra að dreifa útúrsnúningi og kjaftæði um andstæðinga sína heldur en að reyna að rökstyðja sinn eigin málstað. Þetta er ógeðsleg þróun í íslenskum kosningabaráttum og stuðningsmenn Sjálfstæðisflokksins eru mjög bersýnilega í algjörum fararbroddi þarna.

Svona ný vinnubrögð vilja kjósendur vonandi ekki. Vonandi kostar þetta þessa flokka atkvæði frekar en hitt.

Ef það er einhver vafi á því, þá er ég að kalla eftir því að forysta allra stjórnmálaflokka taki höndum saman og hafni þessum vinnubrögðum alfarið, og líti á þetta sem innra vandamál sem eigi að leysa, en ekki taktík sem er verður á einhvern undraverðan hátt heiðarleg og réttmæt þegar stjórnmál eiga í hlut. Það er hvorki allt leyfilegt í stríði né ást, og vissulega ekki stjórnmálum.

Misskilningur í boði Flokks fólksins

Ólafur Ísleifsson, oddviti Flokks fólksins í Reykjavíkurkjördæmi norður, skrifaði nýlega pistil nokkurn með titlinum „Tuttuguogfimmþúsundkallinn á ábyrgð fjórflokks og Pírata“ þar sem hann virðist kenna Pírötum um að hafa lækkað frítekjumark ellilífeyris gagnvart atvinnutekjum úr 109.000 krónum niður í 25.000. Þannig skil ég pistilinn, í það minnsta.

Ég ætla að gefa mér að um heiðarlegan misskilning sé að ræða, frekar en meðvitaða tilraun til að blekkja lesendur.

Fyrst vil ég útskýra hvernig söguskýringar Ólafs fara af sporinu, en síðan vil ég fjalla örstutt um áherslur Pírata í málaflokknum.

Frumvarpið, sem boðaði veigamiklar breytingar á ellilífeyriskerfinu, var lagt fram af þáverandi félags- og húsnæðisráðherra, Eygló Harðardóttur. Hún var á þeim tíma ráðherra Framsóknarflokksins, ekki Pírata.

Í greinargerð frumvarpsins kemur fram: „Þá er lagt til að allar tekjur ellilífeyrisþegans hafi sama vægi við útreikning ellilífeyris, að skerðingarhlutfall vegna tekna verði 45% og að svokölluð frítekjumörk vegna einstakra tegunda tekna verði afnumin.“

Sumsé, samkvæmt frumvarpinu átti ekki að vera neitt frítekjumark, sem hefði þýtt að hver einasta króna af atvinnutekjum hefði skert ellilífeyrinn um 45% á móti, en í fyrra kerfinu var frítekjumark atvinnutekna 109.000 krónur. Í stað 109.000 króna, eða 25.000 króna frítekjumarks, boðaði frumvarpið í upphafi núll króna frítekjumark, þ.e. að ellilífeyrir myndi skerðast við allar tekjur, strax við fyrstu krónu. Þetta er atriðið sem virðist hafa farið framhjá Ólafi.

Strax í framsöguræðu hvatti ráðherrann velferðarnefnd til þess að fjalla sérstaklega um þetta atriði, en þá sagði ráðherrann: „Ég á fastlega von á því að þetta verði eitt af því sem nefndin muni sérstaklega fjalla um í ljósi þeirra umsagna sem hafa borist og þeirra athugasemda sem menn hafa haft við frumvarpið.“

Undirritaður var áheyrnarfulltrúi Pírata (án atkvæðisréttar) í velferðarnefnd sem fjallaði um málið á sínum tíma. Meirihluti nefndarinnar lagði til að í stað þess að skerða strax við fyrstu krónu, skyldi frítekjumarkið verða 25.000 krónur, óháð tekjuflokkum. Með öðrum orðum var ekki lögð til lækkun á frítekjumarkinu með þeirri tillögu, heldur hækkun á því, upp úr engu.

Að sjálfsögðu greiddu allir þingmenn Pírata atkvæði með þeirri breytingartillögu eins og ég býst fastlega við að Ólafur Ísleifsson hefði sjálfur gert. Undirritaður gerir ráð fyrir því að Ólafur sé ekki að gefa í skyn að hann hefði sjálfur greitt atkvæði gegn því, en ef svo undarlega vill til, þá er það eitthvað sem hann þarf að eiga við sína eigin samvisku frekar en Pírata. Að sjálfsögðu greiddu allir viðstaddir þingmenn atkvæði með því og vonandi þarf ekkert að karpa um að það hafi verið rétt.

Þegar kom að atkvæðagreiðslu um frumvarpið í heild hinsvegar, greiddu Píratar ekki atkvæði með því. Birgitta Jónsdóttir, þáverandi þingmaður Pírata skýrði ákvörðun sína svona:

„Það er alþekkt að þegar verið er að breyta lögum um almannatryggingar, vegna þess hve kerfið er flókið, munu einhverjir þurfa að lifa við verri kjör þó svo að viljinn sé góður. Það á ekki bara við um núverandi stjórnvöld, heldur hefur þetta verið viðgangandi í þessu kerfi. Við hefðum viljað, og lögðum ásamt öðrum í minni hlutanum þá tillögu fram, að þetta mál mundi lifa á milli þinga og að gengið yrði úr skugga um að enginn byggi við skarðan hlut eftir breytingar. Ég hefði viljað að við færum þá leið. Ég hefði viljað að við gætum farið þessa leið í sátt, en það var ekki þannig út af því að allar breytingartillögur frá minni hlutanum voru felldar hér í gær. Við styðjum hækkanir til eldri borgara, en við styðjum ekki þessa aðferðafræði. Ekki viljum við festa hana í sessi, svo mikið er víst. Ég sit hjá.“

(Meðan ég man, þá er hjáseta fullkomlega eðlilegt atkvæði þegar þingmaður er í meginatriðum hlynntur markmiðum málsins en telur það of ábótavant til að greiða atkvæði með því. Ég nefni það hér vegna þess að sífellt er verið að væna Pírata um að hafa ekki skoðanir á málunum, sem er rangt, sbr. orðum Birgittu Jónsdóttur hér að ofan.)

Eftir þá atkvæðagreiðslu varð frumvarpið að lögum og tók það gildi 1. janúar 2017. Ég vil árétta staðreyndirnar: Píratar greiddu atkvæði með því að hækka frítekjumarkið úr núll krónum upp í 25.000, en ekki með því að lækka það úr 109.000 krónum niður í 25.000.

En sögunni lýkur ekki þar.

Strax á næsta þingi voru það Píratar sem sýndu frumkvæði við að kanna leiðir til að afnema skerðingar í almannatryggingakerfinu. Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata, lagði fram fyrirspurn þess efnis, sem knúði fram mjög svo áhugaverðar og gagnlegar tölur um það.

Þar kom fram að þótt kostnaður við að afnema allar skerðingar af ellilífeyri alfarið væri nokkuð hár, eða rúmir 35 milljarðar á ári, yrði kostnaðurinn við að afnema skerðingar á ellilífeyri vegna atvinnutekna ekki nema tæpir 2,5 milljarðar, sem er vel viðráðanleg upphæð í skilningi fjárlaga.

Í stað kosningaloforða gáfu Píratar út áherslumál ásamt áætlun um fjármögnun. Í þessari fjármögnun er gert ráð fyrir því að afnema skerðingar á ellilífeyri vegna atvinnutekna. Sömuleiðis er þetta eitt af þeim áherslumálum sem við settum í bæklingana okkar fyrir komandi kosningar. Undirritaður hefur talað um þessa leið í útvarpsviðtölum og skrifaði reyndar grein í Morgunblaðið á dögunum með rökstuðning um efnið, en hann er í stuttu máli þessi: Breytingin er tiltölulega ódýr en á sama tíma mikilvæg fyrir þá eldri borgara sem eru í aðstöðu til að vinna. Hún einfaldar kerfið enn frekar og síðast en ekki síst er hún varanleg, þar sem hún tilgreinir ekki breytingu á tölu sem er hægt að snúa við strax aftur, heldur afnemur einfaldlega skerðingar á ellilífeyri vegna atvinnutekna. Það segir sig sjálft að mun auðveldara væri fyrir yfirvöld að láta hækkaða tölu verða verðbólgunni að bráð, heldur en að hefja skerðingar á ný.

Tillaga Pírata um afnám skerðinga á ellilífeyri vegna atvinnutekna slær því tvær flugur í einu höggi; hún er eldri borgurum til góða og einfaldar kerfið varanlega.

Í stuttu máli:
1. Píratar greiddu atkvæði með hækkun frítekjumarksins, ekki með lækkun þess.
2. Píratar höfðu frumkvæði að því að kanna kosti þess að afnema skerðingar í almannatryggingakerfinu almennt.
3. Píratar mörkuðu sér upplýsta og kostnaðargreinda áætlun um að afnema í heild sinni skerðingar ellilífeyris vegna atvinnutekna.
4. Píratar auglýstu þessi áform sín að eigin frumkvæði með blaðaskrifum, í útvarpsviðtölum og kosningabæklingum.

Þannig er nú það.

En þegar hér er komið við sögu langar mig til þess að fagna því að Flokkur fólksins leggi þetta ríka áherslu á málefni aldraðra. Ef báðir flokkar ná inn á þing má gera ráð fyrir því að við getum unnið saman að hagsbótum fyrir aldraða, því jafnvel þótt skrif Ólafs Ísleifssonar byggist vonandi á misskilningi, þá eru markmiðin með skrifum hans að búa til pólitíska samkeppni um hagsmuni aldraðra, sem er í eðli sínu jákvætt.

Síðast en ekki síst má nefna þetta; eldri borgarar og öryrkjar eru í þeirri stöðu að geta mun síður varið hagsmuni sína heldur en aðrir hópar. Það er því ábyrgð okkar sem erum ennþá ung og eigum ekki við neina teljandi fötlun að stríða, að verja hagsmuni þessara hópa. Þetta fólk er hluti af okkur öllum og við eigum ekki að eiga við þennan málaflokk eins og einhverja afgangsstærð. Þessi málaflokkur fjallar um gjörvallt líf fólks og á skilið athygli í samræmi við það.