Af byssum og tölvuleikjum

Þótt ég hafi helst verið að gantast með að þekkja MP5 úr tölvuleikjum, þá finnst mér eitt fyndið og annað sorglegt við það hvernig til dæmis Morgunblaðið bregst við, þegar menn láta eins og ég hafi sagst vera einhver sérfræðingur af tölvuleikjaspilun. Það er einfaldlega ekki það sem ég sagði. Ég sagðist vita nákvæmlega hvaða vopn þetta sé og ég veit nákvæmlega hvaða vopn þetta er eins og allir sem hafa spilað nokkra vel valda tölvuleiki. Sumum finnst það greinilega fullkomlega ótrúlegt að nokkurn hlut megi læra af tölvuleikjum, en gott og vel, það er þeirra eigin missir. Þetta finnst mér meira fyndið en sorglegt.

En það sem mér finnst hinsvegar sorglegt við viðbrögðin er að menn væru í alvörunni betur færir í þessa umræðu ef þeir þekktu nokkur einföld atriði við byssur, hluti sem eru svo einfaldir að maður getur í alvörunni lært um þá í tölvuleikjum vegna þess að þeir eru í alvörunni það einfaldir. Tölvuleikir ofureinfalda augljóslega hlutina, en það er himinn og haf milli engrar þekkingar og smávægilegrar.

Áður en ég held áfram ætla ég að útskýra muninn á automatic og semi-automatic, mun sem er augljós hverjum sem spilar (almennilega) byssuleiki. “Automatic” þýðir að byssan er á fullu þegar maður heldur inni gikknum, eins og maður sér jafnan í hasarmyndum. “Semi-automatic” þýðir að eitt skot kemur í hvert sinn sem maður tekur í gikkinn, eins og skammbyssur virka jafnan í kvikmyndum. Síðan eru til byssur sem eru með “burst”, þar sem þær skjóta t.d. 3 skotum í hvert sinn sem maður tekur í gikkinn en eftir því sem ég best veit eru sennilega flestar MP5 byssur bara með automatic og semi-automatic, þótt það séu reyndar ábyggilega til útgáfur með “burst” eiginleikum án þess að ég viti af þeim.

Allavega, háttvirtur þingmaður Vilhjálmur Árnason bendir réttilega á það í pontu í þrumuræðu sinni þar sem hann kvartaði sáran undan því að almenningur vildi þekkja fyrirkomulag löggæslunnar of vel, að það er hægt að stilla MP5 byssur á semi-automatic. En það sem er kannski ekki áheyrendum augljóst (nema þeir hafi spilað nóg af byssuleikjum) er að það sama gildir um svo gott sem alla hríðskotabyssur. Það gerir þær ekki að minni hríðskotabyssum. Það er alveg hægt að stilla M4 carbine á semi-automatic líka.

Ef þessar byssur væru fastar á semi-auto, þá væri mjög erfitt að trúa því að þær væru frá norska hernum. Ennfremur hefðu menn eins og Vilhjálmur Árnason einfaldlega svarað því þannig að þetta væru ekki hríðskotabyssur og þá hefði nú heldur betur dregið úr rostanum í stjórnarandstöðunni… eins og hún er kölluð (*hint*, *hint*).

En óbreytt MP5 byssa getur skotið hundruðum skota á mínútu og er reyndar með afbrigðum fljót. Þótt hvert skot sé lítið miðað við eitthvað sem kemur út úr M4 carbine vélbyssu eða sambærilegu tæki, þá hefur MP5 helst þann eiginlega að vera mjög hraðvirk.

Sumsé, þetta eru vissulega hríðskotabyssur. Það þýðir ekkert að draga úr því með að benda á að það sé semi-automatic stilling á þeim. (Fyrirgefið en ég kemst ekki hjá því að benda á að þetta er augljóst öllum sem spila byssutölvuleiki.)

Nú er eitt sem af einhverjum ástæðum virðist ekki vera á hreinu en það er að enginn er að æsa sig yfir því að sérsveit ríkislögreglustjóra, Víkingasveitin eða Landhelgisgæslan hafi svona vopn. Reyndar sagði ég í fyrstu ræðu minni á Alþingi um málið að ef menn vilja efla sérsveitina vegna skamms viðbragðstíma og manneklu, þá styð ég það heilshugar að efla hana mjög verulega, enda studdi ég og styð ennþá aukningu fjárs til þjálfunar og búnaðar bæði almennu lögreglunnar og sérsveita.

En að setja þessar byssur í bíla almennra lögreglumanna er einfaldlega ekki það sama! Sérstaklega vegna þess að ekkert hefur gerst hér á landi sem kallar á nauðsyn þess og þótt sú nauðsyn gæti fræðilega einn daginn orðið til, þá er hún ekki til staðar eins og er og það er fullkomin vitfirra að ætla að vopna sig upp fyrir ógn sem kemur kannski einhvern tíma í framtíðinni. Við gætum alveg eins bara breytt þessu í alvöru lögregluríki, bara til öryggis. Nú vona ég auðvitað að ekkert gerist sem kalli á þessa vopnvæðingu og ég viðurkenni að sama skapi að það gæti alveg gerst, en það hefur einfaldlega ekki gerst.

Ef þetta væri raunverulega ástæðan, þ.e. sú að núna standi þjóðin frammi fyrir löggæsluógnum sem kalla á þessa vopnvæðingu, þá hefði hún væntanlega verið hluti af þessari margumtöluðu 500 milljón króna aukafjárveitingu sem undirritaður studdi og styður heilshugar. – En hún er ekki hluti af því vegna þess að þörfin á þessari vopnvæðingu hefur hvergi komið fram, hvorki í samfélaginu né í neinum skýrslum.

En það allra versta við málflutning verjenda þessarar þróunar er að þeim virðist finnast það bara algerlega sjálfsagt að lögreglan ákveði bara sjálf hvaða vopn hún hafi aðgang að!

Lögreglunni hefur hingað til verið treyst til þess að gæta hófs í þessum málum enda hefur hún jafnan gert það. En viðbrögð stuðningsmanna vopnvæðingarinnar hræða mig í reynd mest, vegna þess að þau undirstrika að æðstu mönnum lögreglunnar er ekki treystandi til að taka tillit til ótta almennings við vopnvæðingu lögreglunnar.

Það er lexía þessarar sögu; sú hugmynd æðstu ráðamanna lögreglunnar að þeir séu einfaldlega góði kallinn og að þeim sé einfaldlega treystandi fyrir hvaða vopnum sem er og að þeir geti bara vopnað sig að vild, og að meira vald þeim til handa samsvari sjálfkrafa meira öryggi borgaranna. – Það er skilningsleysi þeirra á því nauðsynlega valdajafnvægi sem á að ríkja milli almennings og yfirvalda, sem hræðir mest. Í lýðræðisríki eru yfirvöld hrædd við almenning en ekki öfugt.

Að lokum má ítreka það í milljónasta skiptið að enginn hefur gagnrýnt vopnaeign sérsveitar ríkislögreglustjóra, Víkingasveitarinnar eða Landhelgisgæslunnar. – Sá málatilbúnaður er fyrirsláttur. Þetta snýst ekki um sérsveit ríkislögreglustjóra, Víkingasveitina eða Landhelgisgæsluna. Þetta snýst ekki um skammbyssur í eigu almennu lögreglunnar heldur, læstar í skápum á lögreglustöð eða jafnvel í bílum á svæðum þar sem vegalengdir eru langar. Það hefur enginn býsnast yfir þessum atriðum og það vita allir að svona hafi þetta verið áratugum saman.

Hríðskotabyssur í höndum almennu lögreglunnar er hinsvegar ekki ákvörðun sem á heima hjá hverjum lögreglustjóra fyrir sig. Lögreglan hefur ekkert vald nema í gegnum lýðræðislegt umboð og það lýðræðislega umboð er ekki til staðar í þessu tilfelli. Úr því þarf að bæta.