Umræðan um meðferðarúrræði

Þá er annasöm vika að baki í vetrarfríi og pólitík og ekki nema rétt að ég komi með blogg uppfærslu eftir þá síðustu sem ýmist var “spot-on” og “talað eins og úr mínu hjarta” eða málaði “starfsmenn SÁÁ [sem] ófreskjur” eftir því hvort viðkomandi las pistilinn, hver las pistilinn og hverjum fólki fannst ég vera að lesa pistilinn.

Mig langar að þakka öllum þeim sem hafa sýnt mér, málefninu og umræðunni stuðning. Viðtökurnar voru ótrúlegar; fjölmiðlar birtu vel valdar setningar, fjölmargt fólk hafði samband og lýsti reynslu sinni, fagaðilar vísuðu á fræðsluefni, margir urðu sjóðbrjálaðir bæði með og á móti en umfram allt þá var nauðsynleg umræða tekin um málefni sem snertir fáa mikið.

Það sem kom mér líklega mest á óvart var hvað það höfðu margir samband við mig sem sjálfir höfðu reynt að koma fram með gagnrýni eða ný sjónarhorn á meðferðarmál en treystu sér ekki til að tala undir nafni af ótta við viðbrögð félaga sinna og ‘hagsmunagæsluaðila’.
Kurteisara, menntaðra og reyndara fólk en ég hefur gagnrýnt fyrirkomulag fíknmeðferðar á Íslandi og mætt þrálátri mótstöðu við að kynna hugmyndir sínar. Sjá t.d. hér “vilja kynskipta áfengismeðferð” og viðbrögð SÁÁ vegna fræðslustarfs Rótarinnar.

Stór hluti af tregðunni við að taka umræðuna opinberlega er ótti við að umræðan um neikvæðu þættina eyðileggði það jákvæða starf sem búið er að vinna í málaflokknum, en enn aðrir álitu gagnrýnina vera skaðlega árás sem þyrfti að þagga niður með því að höfða til flokksaga eða meirihlutaaga og biðla til Halldórs eða einstakra fulltrúa borgarmeirihlutans að hafa stjórn á mér. (Sem er auðvitað vitavonlaust verkefni eins og mamma veit.)
Í Pírötum talar hver fyrir sig út frá stefnu flokksins og frekar hefð fyrir ‘and-taumhaldi’ / sjálfsábyrgð og aaaafskaplega litlar líkur á að borgarmeirihlutinn falli yfir gagnrýni mín eða annarra Pírata á takmörkuð meðferðarúrræði og galla þeirra fáu lausna sem nú þegar eru í boði.

Ég tek mark á þeirri gagnrýni á pistilinn minn að ég hafði ekki í huga þegar ég ritaði hann, og vildi vekja aðra pólitíkusa sem bera ábyrgð á málinu og ná eyrum þeirra sem vilja úrbætur í meðferðarmálum, að mögulega væru einhverjir í hópi lesenda sem þyrftu á hjálp að halda sem þeir myndu nú ekki sækja vegna minna orða. Það myndi ég aldrei vilja gera en ég get ekki samþykkt að umræðan um meðferðarúrræði hræði frekar en fræði og því sé betra að þegja til öryggis. Sjá hér hvernig konur fara í meðferð.

Vantraustið hjá þeim verst stöddu er staðreynd og varð ekki vegna til vegna minna orða heldur þeirra eigin reynslu – skortur á trausti gerir það að verkum að veikt fólk sem þarf hjálp fær hana ekki og skortur á gagnrýninni umræðu verður til þess að lítið sem ekkert gerist í úrbótum. Á þessum möguleika tek ég mark og átta mig á ábyrgðinni en þeir sem vilja upplýsingar um meðferðarúrræði fyrir konur eru hvattir til að leita sér upplýsinga m.a. hjá Rótinni félagi um málefni kvenna með áfengis- og fíkniefnavanda eða hér kvennameðferð SÁÁ.

Væri ég atvinnupólitíkus í öðrum flokki hefði ég mögulega skrifað varfærin pistil með ítrekuðum fyrirvörum þar sem ég gætti þess að hlaða núverandi meðferðaraðila lofi fyrir allt sitt óeigingjarna starf og haft vit á að styggja ekki samheldinn hagsmunaaðila eða mögulega kjósendur með því að setja óvægið fram þær óþægilegu fréttir sem berast frá fagaðilum, fjölskyldum og sjúklingum um það hvernig fíknum líður.

Gamall vinur með áratugareynslu í SÁÁ og AA sem á þeim margt að þakka sagðist hafa upplifað gagnrýnina eins og á barnið sitt eða náinn fjölskyldumeðlim sem hefði klúðrað einhverju. Hann vissi alveg að viðkomandi ætti skilið að heyra það en viðbrögðin hefðu óvænt verið tilfinningaleg, líklega vegna þessara traustu banda sem myndast milli fólks í ferlinu og félagsstarfinu. Þetta samband var nokkuð sem mjög margir töluðu um sem höfðu fleiri en eina meðferð að baki og er partur af því sem ég sýni meiri skilning í dag, en tengslin eru að sama skapi hluti af vandamálinu og því hvernig er tekið á endurteknum skýrslum og vitnisburðum sem staðfesta vandamál með samgang unglinga og fullorðinna innan sömu meðferðarstofnunarinnar, en allir aðilar virðast sammála um að miklar úrbætur þurfi í meðferðarúrræðum fyrir unglinga.

Sumir hafa mótmælt gagnrýninni og vitnisburðum vegna þess að þeir sjálfir (og hlutfallslega margir) hafi fengið lausn á sínum vanda í gegnum hefðbundið meðferðarúrræði SÁÁ og ekki upplifað vandamál í kringum það. En ákveðnir hópar halda áfram að lenda utangarðs í kerfinu þó frásagnirnar séu dregnar í efa og menn takist á um hvort og hvernig eigi að taka á málinusjá td öryggi kvenna í meðferð.
Hverjum á að trúa? -þeim sem úrræðin virka ekki fyrir og fólkinu sem aðstoðar þann hóp, eða þeim sem þó hjálpa mörgum í nútíð og ná góðum árangri á eigin og alþjóðlega mælikvarða.*með fyrirvara um takmarkað úrval birtra rannsókna.

Ég var spurð af hverju ég hefði ekki farið fyrirfram í heimsókn á Vog til að kynna mér ástandið og þakka fyrir að ég gerði það ekki heldur talaði frá hjartanu, því annars hefði ég líklega komið til baka pollróleg yfir að við værum nú bara í ótrúlega góðum málum – svona á alþjóðavísu og pottþétt samkvæmt höfðatölureglunni.

Á miðvikudaginn þegar bloggið birtist fékk Halldór borgarfulltrúi okkar Pírata boð um heimsókn upp á Vog til að fá kynningu á starfseminni og á fimmtudaginn var mér boðið með, sem ég að sjálfsögðu þáði enda bæði ljúft og skylt að kynna mér málið frá öllum hliðum og gefa þeim tækifæri að leiðrétta ef ég hef fengið rangar upplýsingar eða farið með rangt mál (dæmin um 13 ára börn á Vogi eru sem betur fer fá).

Heimsóknin var áhugaverð og vel tekið á móti okkur af Arnþóri, Valgerði, Þóru og fleira góðu fólki sem sýndi okkur húsnæðið og átti við okkur gott samtal þar sem nær allir fókusuðu á að uppfræða okkur og eiga heiðarlegt samtal frekar en að reyna að reka ofan í mig ‘rangfærslurnar’ sem voru fyrst og fremst það að ástandið sé orðið mun betra núna en það var, kvennameðferð sé i boði og ástandið ekki svona slæmt þrátt fyrir biðlista og skort á peningum. SÁÁ býður upp á ákveðna kvennameðferð frá 1995, en hún fer fram í blönduðu umhverfi og þyrfti að mínu mati að vera enn sérhæfðari því við SÁÁ leggjum líklega ekki sama skilning í hvað sérsniðin meðferðarúrræði fyrir konur þýði.

Skoðandi tölfræðina er nánast að maður komist að þeirri niðurstöðu að ekkert vandamál sé til staðar; 50% sjúklinga fara í eina meðferð og koma ekki aftur á meðan einungis 3% hafa farið í 10 meðferðir eða fleiri. Er það ekki bara gott mál? Svona miðað við hvað ríkið leggur í málaflokkinn og veitir t.d. innan við 10% af tekjum áfengisgjaldsins í meðferðarúrræði en eyðir svo enn hærri upphæðum í aðrar afleiðingar áfengis- og vímuefnaneyslu sbr. áætlanir um tugi milljarða í samfélagslegan kostnað.
Velgengni skal lofa og SÁÁ má vel fagna þeim árangri sem hefur náðst, en ég veit ekki hvort það er vanþakklæti af mér að búast við enn betri frammistöðu miðað við að Ísland trónir á topp 10 nær allra velmegunarmælikvarða.

Vogur er stærsta afvötnunarsjúkrahús landsins og þar dvelja menn að meðaltali í 10 daga í afeitrun áður en þeir fara í eftirmeðferð (á Staðarfell eða Vík) eða í meðferð á göngudeild. Nær allir fara í gegnum afvötnun sem hluta af meðferðinni (þó einhverstaðar sýni tölur að um fjórðungur er allsgáður við komu) en á staðnum eru einmennings og tveggja manna herbergi og sérstakar álmur fyrir karlmenn, konur og unglinga.

Allir deila mötuneyti, smók og almannarými saman milli þess sem fólk sækir tíma í viðeigandi meðferðarprógrammi en það er partur af sýn meðferðaraðilans til fíknarinnar – að allir séu jafnir frammi fyrir vandamálinu fíkn og í grunninn að takast á við vandamál með sama eðli sem sé hægt að nálgast á sama hátt.

Þessi nálgun að sjúkdómurinn fari ekki í manngreinarálit vegur þungt í samheldni og samhjálp þeirra sem eru saman í meðferðarhópum á Vogi. Milli dagskrárliða í meðferðinni og á matmálstímum þá umgengst fólk (eðlilega) hvert annað óháð því hvort það deilir meðferðarlínu, en ég hef heyrt mikið talað um þessa nánd sem tvíeggja sverð með stóra kosti og galla sem dreifist mismunandi á þátttakendur. Í samskiptum þeirra sem séu samankomnir til að hefja vímulaust líf sé fólk misvel í stakk búið fyrir þessa nánd og því miður einhverjir sem misnota traustið. Til marks um þetta eru endurteknir vitnisburðir kvenna og karla sem hafa byrjað sambönd við þessar aðstæður þegar viðkomandi vissi vel að honum sjálfum væri fyrir bestu að einbeita sér að eigin bata og vilja meina að þeim hefði verið fyrir bestu að geta valið meðferð eingöngu með fólki af sama kyni.
Grein Harkaðu af þér – fyrri hluti

Menn líta þetta vandamál mjög mismunandi augum því svarið við þessum ábendingum var að það væri jú vissulega erfitt að ætla að hafa áhrif á það hvort fólk sé að kynnast í blönduðum rýmum og enn síður hvað gerist síðar eftir að báðir eru komnir út af stofnuninni. Fjölmargir hafa gagnrýnt að þessi blöndun í “kvennameðferð” þjóni alls ekki öllum og gangi gegn þeirri stefnu að skapa skjól fyrir þá sem eru að vinna sig út úr ofbeldi og áföllum.

Sumar konur og sumir karlmenn eiga einfaldlega ekki heima í blönduðu umhverfi í þessu viðkvæma ferli en lausnin hefur vikið fyrir hagkvæmnissjónarmiðum – það er ekki til peningur í aðskilda meðferð – en málið er ekki síður spurning um áherslur og sýn á sjúkdóminn sem arfgengan líffræðilegan sjúkdóm eða afleiðingu af áföllum, ofbeldi, misnotkun eða annarra þátta.

Munurinn á sókn kynjanna í meðferðarúrræði er óskýrður en 4,4% kvenna og rúm 10% karlmanna hafa leitað í fíknmeðferð. Mögulega má finna skýringar í því að konur neyta meira af geðlyfjum og fá meira útskrifað hjá læknum, en miðað við þær upplýsingar sem berast frá fagaðilum er vandamálið líka dulið og veikar ungar konur veigra sér frekar við að leita sér aðstoðar hvort sem er um að ræða skaðaminnkandi úrræði eða meðferðir við fíkn.

Varðandi þá fullyrðingu mína og annarra að ungar stúlkur og konur kynnist ofbeldismönnum í meðferð þá var það staðfest fyrstu hendi í viðtalinu í Íslandi í dag á fimmtudaginn en ég fékk líka skilaboð á netinu frá konum með sömu sögu. Einn viðmælandinn sagðist hafa kynnst tveimur mönnum í meðferð á Vogi sem síðar áttu eftir að beita hana ofbeldi en viðkomandi talaði um að viðkomandi hefði misnotað það traust og nánd sem hafði myndast í meðferðinni.

Við spurðum í heimsókninni m.a. að því hvernig væri tekið á því ef fólk kvartaði yfir áreiti frá öðrum sjúlingum og var sagt að slíkt væri gerðist sjaldan en þá nyti sá sem kvartaði vafans. Ég spurði hvernig væri tekið á ef það kæmu upp slagsmál eða nauðganir og var tjáð að slíkt mál hefði aldrei(!) komið upp frá því Vogur tók til starfa sem verður að teljast einstakt afrek á heimsvísu.

Í eftirmeðferð fyrir konur deila konur húsnæði að Vík með rosknum karlmönnum, en aðstaða á Staðarfelli hentar ekki fyrir þá sem eru komnir af léttasta skeiði en á næstu misserum er fyrirhugað að byggja sérstakt húsnæði sem á að hýsa meðferðarheimili fyrir konur eingöngu en meðferðin mun byggja á núverandi kvennameðferð SÁÁ og ekki ráðgert að setja upp meðferð með kynjaðan vinkil sem tekur sérstaklega á úrvinnslu áfalla líkt og sérfræðingar erlendis hafa mælt með.

Ég skil vel hættuna á hræðslu við blandaða fyrirkomulagið þar sem kynin finna sig misvel, en flestir sjúklingar eru bara “venjulegt fólk” sem og brýn þörf sé á peningum í byggingu sérstaks meðferðarhúsnæðis sem gerir kynskipta (og aldursskipta) meðferð mögulega og fleiri fagaðilum sem komi að meðferðarmálum sem bjóði upp á heildstæða meðferð fyrir fólk sem þarfnast sérstakrar úrvinnslu á áföllum samhliða því sem er tekið á fíkninni og öðrum þáttum sem spila sálrænt og félagslega inní þegar vímuefnaneysla fer úr böndunum.

Kjarninn í gagnrýni minni (og margra annarra) er þessi:
– meðferðarúrræði á Íslandi eru of fá og einsleit. Hið opinbera þarf að leiða stefnumótun í málaflokknum í samstarfi við fagaðila.
– unglingar með vímuefnavanda þurfa sérúrræði þar sem er líka tekið á félagslegum vandamálum og fjölskylduaðstæðum. Unglingar í afvötnun ættu ekki að umgangast fullorðna í sömu stöðu.
– Yfirvöld vinni með meðferðaraðilum í að skoða ábendingar um úrbætur, sér í lagi með tilliti til sérstakra og aðskilinna meðferðarúrræða fyrir unglinga, konur, þolendur ofbeldis og kynferðisbrota.
– Yfirvöld vinni að leiðum með meðferðar- og heilbrigðisaðilum til að veita þeim sem þurfa endurteknar meðferðir úrræði sem byggja á skaðaminnkandi nálgunum og velferðarsjónarmiðum.
– Ríkinu ber skylda til að setja pening í málaflokkinn og auka markvisst úrval meðferðarleiða t.d. mætti leita til fleiri innlendra og erlendra sérfræðinga í málaflokknum.
– Einkaaðilinn SÁÁ er núna lykilaðili í allri fíknmeðferð landsins og hefur yfir að ráða einstæðu gagnasafni sem, að öllum persónuverndarsjónarmiðum uppfylltum, gæti gefið fræðimönnum (meta) gögn til dýrmætra rannsókna. Mér þykir eðlilegt að þjónustusamningur ríkisins tryggi að háskólasamfélagið, bæði félagslegir, sálfræðilegir og læknisfræðilegir sérfræðingar starfi með meðferðaraðilum að framþróun og gæðaeftirliti í meðferðarmálum.

Við Píratar höfum boðið fulltrúum SÁÁ að kynna og ræða starfsemi sína á fundi um meðferðarmál nú í nóvember sem þau hafa þegið – en meira um það þegar fundartími hefur verið negldur.

Uppátækjasamir borgarar

hér er gott dæmi um það hverju einstaklingsframtakið áorkar en Styrmir Barkarson íbúi í Reykjanesbæ einfaldlega lagði fram fyrirspurn og fékk svör frá bæjarfélaginu sínu.

Óskaði eftir upplýsingum um laun æðstu stjórnenda hjá Reykjanesbæ

Ég ætla ekki að fullyrða að Styrmir sé Pírati, en þegar ég las þessa frétt hugsaði ég “örugglega Pírati” 😉

Pírata blogg

Hér undir muna framjóðendum Pírata gefast kostur á að vera með vef blogg ef þeir eru ekki með slíkt fyrir

Eftirfarandi Píratar eru komnir með blogg hér.: