Hvenær er réttlætanlegt að beita ritskoðun?

Hvað er átt við með ritskoðun? Ritskoðun getur átt við hvort sem gripið er inn í einkasamskipti eða birtingu efnis á almennum vettvangi.

Í hvaða tilgangi gæti verið réttlætanlegt að grípa inn í einkasamskipti? Í dag höfum við sett línuna hér á landi við úrskurð dómara í málum þar sem rökstuddur grunur liggur fyrir glæp. Núverandi stjórnvöld vilja getað hlerað einkasamskipt án rökstudds grun um glæp. Þetta kemur greinilega fram í nýju frumvarpi um framvirkar rannsóknar heimildir.

Hvað með að safna upplýsingum ef enginn rannsakar upplýsingarnar fyrr en heimild hefur verið fenginn? Í fyrrnefndu frumvarpi eru fjarskiptafyrirtæki skylduð til að geyma samskipti í tiltekinn tíma. Ég er nokkuð viss um að fyrir ekki löngu hefði almenningur ekki verið hress með að póstur hefði verið opnaður, afritaður og geymdur. Þó þetta sé í dag tæknilega auðveldara, þýðir það ekki að það sé rétt. Kannski er ástæðan fyrir því að fólk er ekki með áhyggjur af þessu vegna þess að þetta er að gerast í tækniheimi. Þetta er þó ekki svo flókið.

Það eru tvær spurningar allavega sem við þurfum að svara í tengslum við þessa upplýsingasöfnun. Sú fyrri er hver á að bera kostnaðinn. Þetta mun nefnilega bera talsverðan kostnað með sér þó framkvæmanlegt sé. Ekki verður þetta fjármagnað með skattpeningum. Ekki munu fjarskipta fyrirtækin taka kostnaðinn á sig. Er ekki frekar ljóst að kostnaður á fjarskiptum muni hækka? Önnur spurning er hvernig tryggja á að samskiptin verði ekki skoðuð í heimildar leysi. Ljóst er að einhverjir starfsmenn fjarskiptafyrirtækjanna munu hafa aðgengi. Hvað svo með óprúttna þrjóta sem gætu brotið sér leið inn. Margir telja það bara spurningu um hvenær en ekki hvort. Er ekki ljóst að slík upplýsinga söfnun á aldrei að eiga sér stað?

Höfundur þessarar greinar hefur fengið tækifæri til að ræða þessar áhyggjur við Stefán Eiríksson lögreglustjóra. Sagðist Stefán ekki telja kostnaðinn vera verulegan og vísaði mikið í því samtali í meistara ritgerð Benedikt Smári Skúlasonar. Þegar haft var samband við Benedikt um að fá lesa umrædda ritgerð vildi hann einungis selja okkur eintak og réttlætti kostnaðinn með prentkostnaði. Þegar Benedikt var spurður hvort ekki væri hægt að fá ritgerðina á rafrænu sniðmáti sagðist hann vera búinn að selja hana Innanríkisráðuneytinu og fleirum.

Hægt væri að skrifa frekar um hvort gögn sem stefnumyndun hins opinbera byggir á ætti ekki að vera opin en það er efni í aðra grein.

Komum að ritskoðun á efni til almennings. Óheimilt er auðvitað að dreifa höfundarréttarvörðu efni. En ættum við að gera milliliði ábyrga fyrir efni sem dreift er í gegnum þá? Ástæðan sem oft er gefin upp fyrir því er til að vernda séreignar rétt efnis. En afleiðingarnar yrðu mun víðtækari. Vefir eins og Wikipedia, YouTube, Facebook og svo mætti lengi telgja gætu ekki lengur haldið út gjaldfrjálsri þjónustu. Kostnaðurinn við að hafa allt það fólk sem þyrfti til að skoða allt það efni sem notendur settu inn og ákveða hvort ætti að leyfa það eða ekki yrði stjarnfræðilega hár. Við erum rétt farinn að sjá möguleikana í „crowdsourcing“, það er þegar hópur fólks kemur saman að því að skapa efni sem nýtist svo fjöldanum. Dæmi um slíkt eru að skjóta kollinum upp víðsvegar í dag. Framtíðar möguleikar mannkynsins að njóta góðs að slíku væru nánast alfarið úti.

Í fyrrnefndu samtali við Stefán lögreglustjóra tjáði hann okkur að við værum að herja vonlausa baráttu við allt of sterkan þrýsting frá aðilum að utan. Hvernig viljum við sjá framtíðina í þessum málum hér á landi? Við getum sett fordæmi.

Við þetta má bæta þann ótrúlega vilja sem stórfyrirtækin eru farin að sýna til geta ritskoðað okkur. Microsoft hefur nú fylgt í kjölfarið á Apple með Windows 8. Nú þarf samþykki frá þeim til að setja hugbúnað í nýju ræsivalmyndina sem þeir kalla „tiles“. Amazon er með bakdyr í kindle lesbókunum til að fjarlægja út efni. Það kom einmitt í ljós þegar þeir fjarlægðu 1984 eftir George Orwell (í alvöru). Út hjá notendum. Það eru fjölda dæmi um aukinn vilja til að ritskoða okkur og þeim er að fjölga.

Við verðum að standa betur vörð um það frelsi sem við höfum hingað til talið sjálfsagt.

Posted in Uncategorized