Er atkvæðið þitt öruggt?

Það er flókið að halda kosningar. Að mörgu þarf að gæta og mikið af fólki þarf í hin ýmsu störf. Að sjálfsögðu geta orðið mistök eins og að kjósandi fær óvart tvo atkvæðaseðla sem eru fastir saman, bunki af atkvæðum lendir óvart í stafla annars flokks, kjósandi mætir og það er þegar skráð að hann hafi kosið. Þetta gerist allt reglulega. Hægt er að gera ráðstafanir til að draga úr þessu en í þessari grein langar mig að fjalla dálítið um þann hlut sem ég tel að væri mest áríðandi að laga sem fyrst. Það eru kjörkassarnir sjálfir og öryggi þeirra.

Margir kassarnir eru orðnir áratuga gamlir. Sumir vilja samt meina að gömlu kassarnir séu í raun mun vandaðri en þeir nýju. Ég hef ekki tölu yfir hvað ég hef séð margar gerðir af kössum frá því ég byrjaði að fylgjast með þessu. Aðeins eru reglur um lögun kassana en ekkert um úr hvaða efni þeir eiga að vera eða hvernig samskeyti eru tryggð. Sumir kassana eru úr það lélegu efni að þeir brotna gjarnan í flutningum eða þegar þeir eru opnaðir of harklega þegar mikill hamagangur er á talningarstað.
Með verstu dæmum eru kassar sem eru einfaldlega bara skrúfaðir saman á hliðum þannig að aðeins þarf í raun skrúfjárn til að opna þá þó lokið sé læst og innsiglað.
Alvarlegast fannst mér þó þegar ég sá kassa sem höfðu augljóslega upphaflega verið límdir saman en hefur síðar verið breytt svo að hliðarnar eru skrúfaðar.

orginalviðgerður

Hver ber ábyrgð á kjörkössunum.
Önnur málsgrein 69.greinar laga um kosningar til Alþingis  segir: “Í kjörfundarstofu skal enn fremur vera hæfilega stór atkvæðakassi sem sveitarstjórn leggur til. Atkvæðakassinn skal þannig búinn að ekki sé unnt að ná kjörseðli úr honum án þess að opna hann og þannig að unnt sé að læsa honum. [Ráðherra] 1) getur sett nánari reglur um stærð og gerð atkvæðakassa.
Þriðja málsgrein sömu greinar segir: “Yfirkjörstjórn skal gæta þess að jafnan séu til nægir atkvæðakassar til afnota í kjördæminu. “
Þannig að í stuttumáli setur ráðherra reglur um gerð kassana en yfirkjörstjórn kjördæmis á að sjá um að skaffa þá ef þá vantar.
Lög um sveitarstjórna kosningar kveða á að að jafnaði skulu sömu kassar notaðir og við alþingiskosningar og skilgreina svo aðeins betur lögun kassana.
Venjan er að sveitarfélögin hafi svo varðveitt kassana á milli kosninga.
Það virðist því vera sem að aðeins dómsmálaráðherra sem hefur þetta á sínu borði og geti sett fram reglur sem yrði til þess að kassarnir yrðu uppfærðir.

Innsiglin sem notuð eru á kassa hafa heldur ekki verið tekin nægilega alvarlega. Þegar Íslendingum vantaði innsigli eftir að takmörkuðum ákvæðum um það var bætt í kosningalögin voru fengin innsigli sem norska lögreglan notar í sínum störfum. Athugið að þau innsigli nota norðmenn ekki skjálfir á sína kjörkassa.
Þessi innsigli voru ónúmeruð á stórri límmiðarúllu og ekki var gætt að því hvernig þau voru varðveitt á milli kosninga.
Eftir alþingiskosningar 2013 lagði ég inn kæru sem var með samantekt atvika sem ég og aðrir umboðsmenn í kosningum höfðum orðið vitni að. Meðal atriða sem Píratar gagnrýndu var að engin númer voru á innsiglunum. Við þessu var brugðist að hluta til. Innanríkisráðuneytið sem var með þetta á sinni könnu gætti að því að með kjörgögnum fylgdi samskonar límbandsrúlla og áður en núna með númerum. Ég veit að í suðurkjördæmi gaf yfirkjörstjórn þau tilmæli að innsigla ætti alla kassa og skrá númer í gerðabók. Það tók svo tvær kosningar að venja undirkjörstjórninar að nota ekki gömlu innsiglin. Eða kannski kláruðust þau bara.
Ekki var samt svo í öllum kjördæmum. Í Reykjavík t.d. þar sem atkvæði eru talin á sama stað er ekkert innsigli sett á kassana. Það er nefnilega hægt að túlka lögin þannig að aðeins þurfi að innsigla kassana áður en þeir eru fluttir. Það er mér óskiljanlegt af hverju það er ekki í lögum að innsigla eigi kassana þegar þeir eru skoðaðir og læstir í upphafi kjörfundar.

Kosningar eru undirstaða lýðræðis. Við verðum að vanda til verka þegar kemur að framkvæmd þeirra. Í stóra samhenginu er kostnaðurinn við að fá almennilega og örugga kjörkassa ekki neitt sem ætti að standa mönnum í vegi. Kosningar verða að vera yfir allan vafa hafnar.

Ég mundi vilja fara svipaða leið og Norðmenn og halda hönnunarkeppni um gerð kassanna. Krafan væri þá að ekki væri hægt að opna þá á annan hátt en ætlast er til án þess að ummerki þess sjáist. Og að hægt sé að innisgla þá með öruggu innsigli. Helst lykkju innsigli en ekki límmbandi.
Svo má ekki gleyma að lagfæra þarf kosningarlög til að taka fram að innsigla eigi kassana í upphafi kjörfundar.  Það ætti einnig að eiga við utankjörfundar kassa.

Posted in Uncategorized

Ábyrgð þingmanns gagnvart grasrót.

Grein 48. Í núverandi stjórnarskrá segir “Alþingismenn eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum”

Píratar vilja reyna að gera stjórnmálaflokk sem er með eins flatt skipulag og mögulegt er. Enginn aðili á að hafa meira að segja um stefnu flokksins umfram annan. Ekki heldur kjörnir fulltrúar
Þess vegna var það svo að þegar Píratar voru að semja lög félagsins fyrir stofnfund, var mikill áhugi hjá félagsmönnum að reyna að gera þingmenn ábyrga gagnvart flokknum. Dálítill ótti var að svipað gæti gerst og hafði gerst hjá nokkrum stjórnmálaflokkum á þessu tímabili, það er  að þingmenn segðu sig úr flokknum en héldu þingsætinu.
Mörgum þótti sem þingmaður gæti haldið jafnvel grasrót stjórnmálaflokkanna í hálfgerðri gíslingu ef grasrótin tæki ekki ákvarðanir sem þóknaðist þingmanninum. Eins og Píratar vita að þá er alltaf kosið um stefnu flokksins meðal allra félaga, sem á því hafa áhuga, í kosningarkerfi flokksins.
Það var þó ljóst frá upphafi  að lög félagsins mættu ekki fara gegn gildandi lögum og stjórnarskrá. Málamiðlunin var þá sú að setja í lög félagins að þingmenn mættu á lágmarks fjölda funda þar sem félagar hefðu reglulegt aðgengi að þingmönnum. Þess vegna er ákvæði um framfarafundi hjá okkur sem hefur þó tekið einhverjum breytingum frá stofnfundinum.
Kinkað var kolli yfir þessu og viðurkennt að við þyrftum að komast inn fyrst og gætum svo tekið umræðuna upp aftur þegar sjéns væri á að breyta þessu
Í nýju stjórnarskránni sem stjórnlagaþing samdi er sama grein en þó lítið breytt “Alþingismenn eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína, en ekki við nein fyrirmæli frá öðrum.”

Undirritaður gerir sér fulla grein fyrir því að ef við skoðum betur þessa grein stjórnarskrárinnar, að þá er ástæða fyrir henni sem auðveldlega er hægt að færa rök fyrir.
Til gangur þessa pistils er þó ekki að fjalla einungis um þetta ákvæði stjórnarskrárinnar né að tala fyrir breytingum á henni sérstaklega.

Það er undir hverju þingmanni komið eftir að hann nær kjöri hvað hann vinnur mikið með grasrót og hversu mikið hann fer eftir samþykktum stefnum félaga.
Hvað getum við þá gert þegar við tölum um að félagar eigi að hafa áhrif oftar en á fjögurra ára fresti(svona venjulega).
Þá fyrst höfum við tækifæri til að kjósa og gera upp við þingmenn sem okkur þykir að hafi ekki staðið sig gagnvart stefnumálunum með atkvæði í prófkjöri. Allavega getum við það í minnst á fjögurra ára fresti hjá Pírötum þar sem lög félagsins kveða á um að það verði að halda prófkjör án undantekningar. Víða er þetta enn loðnara.

Það verður víst varla hægt að laga þetta fyrr en við erum komin með persónukjör í kosningum í stað flokkræðis.

Ættu þingmenn oftar að halda félagsfundi um málefni sem koma upp á þingi? Ætti að vera frumkvæði félaga að kalla eftir slíkum fundi eða á það að vera frumkvæði þingflokksins?
Þyrfti að koma því í lög félagsins?

Ég allavega stefni á að halda áfram að vera virkur í grasrótarstarfinu og sækja þaðan þá sýn sem Píratar hafa eins oft og mögulega verði ég valinn til þingmennsku af öðrum Pírötum

Björn Þór Jóhannesson

Posted in Uncategorized