Gróteskufrjálshyggja

Stefán Ólafsson prófessor skrifar á Eyjublogginu sínu í dag frábæran pistil sem vísar í Posner, Reinhart of Rogoff, meðal annarra fræðimanna, til skýringar á því hvernig alheimskreppan kom til og ekki síst að sýna fram á tenginguna milli þess sem hefur verið kallað "frjálshyggja" og þeirrar tilhneygingar að allt fari til fjandans.

Frjálsir markaðir?

Þó svo að greining Stefáns og þeirra sem hann vísar til sé rétt að ýmsu leyti, þá er í raun djúpstæðari vandi á ferðinni sem er sjaldnar talað um. Sá vandi felst í því sem Kevin Carson hefur kallað "gróteskufrjálshyggju" (e. vulgar libertarianism), sem lýsir því þegar fólk notar tal um "frjálsa markaði" og "frelsi" almennt til að réttlæta fyrirtækjakapitalisma (e. corporate capitalism) og efnahagslegu misrétti. Eins og hann orðar það (mín þýðing):

------------------------

Hinn fullkomni "frjálsi markaður" [gróteskufrjálshyggjumanna], virðist vera, er einfaldlega núverandi form kapitalisma, mínus reglun og velferðarríkið: ofur-skjaldkirtilslega útgáfan af nítjándualdar ræningjabaróns-kapitalisma, kannski; eða enn betra, samfélag "lagfært" af fólki á borð við Pinochet, Dionysiusinum sem Milton Friedman og Chicago strákarnir léku Aristoteles fyrir.

Gróteskufrjálshyggjumenn afsaka kapitalismann með því að nota hugtakið "frjáls markaður" í tvíræðum skilningi: þeir virðast eiga erfitt með að muna, frá einum tímapunkti til annars, hvort markmið þeirra sé að verja núgildandi kapitalisma eða grunngildi frjáls markaðar. Þannig fáum við fjöldaframleiddu greinina í The Freeman sem segir að hinir ríku geti ekki orðið ríkir á kostnað hinna fátæku, því "þannig virkar frjálsi markaðurinn ekki" - og gera þar með ráð fyrir því að um frjálsan markað sé að ræða. Þegar maður ýtir við þeim viðurkenna þeir fýlulega að við búum ekki við frjálsan markað, og að ríkið sé í raun að hagræða mjög mörgu í þágu hinna ríku. En um leið og þeir komast upp með það fara þeir strax aftur yfir í að vernda auð fyrirtækjanna á grundvelli "frjálsrar markaðar".

Goðsögn kapitalismans um einfalda auðsöfnun stenst hvorki rökfræðilega skoðun né sagnfræðilegum staðreyndum; með þessu tvennu hefur goðsögnin verið brotin á ólagfæranlegan hátt. Oppenheimer sýndi fram á að einföld auðsöfnun með friðsömum hætti er ómöguleg. Misnotkun markaðarins gæti ekki hafa komið upp í frjálsu samfélagi, í gegnum markaðsmekkanismann einan og sér.

 (sjá bókina Studies in Mutualist Political Economy, öll bókin á PDF hér)

------------------------

Í stuttu máli er Kevin Carson, rétt eins og ég sjálfur, hlynntur frjálsum mörkuðum en á móti kapitalisma - sem er öfugt við þá afstöðu sem Posner er sagður hafa í grein Stefáns. En athugum að Posner er frjálshyggjumaður, og bókin sem Posner skrifaði heitir "A Failure of Capitalism", ekki "A Failure of Libertarianism".

Richard A. Posner er áhrifaríkur dómari í 9. rásar áfrýjunardómstólnum í bandaríkjunum, en er auk þess lektor við Chicago háskóla og hefur skrifað um 40 bækur um lögfræði, hagfræði, og allt þar á milli. Þeir vinir mínir sem þekkja hann hafa lýst honum sem einum snjallasta núlifandi manninum, en það er verulega merkileg umsögn frá þessum tilteknu vinum mínum, sem spara oftast stóru orðin. En það sem er merkilegt við þennan mann er sú oft sérkennilega afstaða sem hann hefur tekið í allskyns málum.

Inngrip Posners

Vorið 2012 óskaði þessi merki áfrýjunardómari eftir leyfi til að taka sæti dómara á neðra dómsstigi, í dómsmáli milli Apple og Google. John Naughton gerði málinu góð skil í Guardian í júlí sl., en í stuttu máli snérist málið um tiltölulega ómerkilegt einkaleyfi sem Apple á, sem felst í "aflæsingu tækis með bendingu á aflæsingarmynd" (bandarískt einkaleyfi 8.046.721). Rök Apple fyrir einkaleyfabrotinu voru að Google (þ.e., Motorola Mobility, sem er í eigu Google), bjóða upp á í snjallsímum sínum þann möguleika að aflæsa skjá með því að stimpla inn kóða, en Apple hélt því fram að "pot er bending með engri tilfærslu" - þ.e., að punktur sé lína með lengdina núll.

Það er kannski rétt að koma örsnöggt inn á hvernig einkaleyfadómsmál virka að jafnaði:

Til að byrja með kostar að jafnaði milli 5 og 30 milljónir króna, í vinnu, rannsóknum, gjöldum og fleiru, að sækja um einkaleyfi. Megnið af þeim kostnaði kemur til við að tryggja að uppfinningin sé ekki til fyrir.

Til að geta smíðað einfaldan farsíma - svona Nokia 5110 tegundina - þarf aðgang að rúmlega 8000 mismunandi einkaleyfum. Til að geta smíðað nútímalegan snjallsíma þarf aðgang að í það minnsta 10000 einkaleyfum til viðbótar. Hægt er að fá aðgang að einkaleyfum með tvennu móti: að kaupa sér aðgang, eða að býtta aðgang að þínum einkaleyfum við aðila sem á önnur einkaleyfi og þarf aðgang að þínum. Þannig eru flest stóru farsímafyrirtækin með deildan aðgang að flestum þessum einkaleyfum í gegnum býtti, en svo eru greiddar háar fjárhæðir á milli, oft tugir milljóna króna á ári fyrir einstök einkaleyfi.

Meðal einkaleyfadómsmál kostar um 40 milljónir króna. Sé annað fyrirtækið lítið semur það yfirleitt um að gefa frá sér allar uppfinningar sínar gegn því að vera ekki knésett algjörlega. Oft fara lítil fyrirtæki á hausinn út af þessu, og ósjaldan eru þau keypt upp. Séu bæði fyrirtækin stór verður úr hundruða milljóna króna barátta milli risanna, þar sem þeir slengja fram hverju einkaleyfinu á fætur öðru sem hinn aðilinn á að hafa brotið, uns flækjustigið ærir alla. Niðurstaðan í svona málum er oftar en ekki að dómstóllinn dæmir báða aðilana til að greiða hvor öðrum bætur, eða að einhver örfá einkaleyfi eru felld úr gildi.

Þetta er sem sagt snargalið. Snargalið.

Í þessu tiltekna máli, sem Posner lét skipa sig dómara við neðra dómsstig til að geta dæmt í, var í lauslegri talningu minni um 10 mismunandi einkaleyfi fleygt fram og til baka, allt út af deilu um hvort punktur sé lína af lengdinni núll. Posner sat rólegur, hlustaði á lögfræðingana flytja sitt mál, og vísaði svo málinu frá þannig að endurupptaka málsins var ómöguleg. Fullyrti hann þá í dómsorðum sínum að dómsmál af þessu tagi gagnaðist hvorugum aðilanum, sem báðir voru gersamlega rökþrota, og ennfremur væri einkaleyfakerfið galið og væri beinlínis andstætt hagsmunum samfélagsins.

Kapitalismi fyrir hina fátæku...

Það sem Posner var að benda á er það sama og Carson hefur bent á, og fleiri til: í samfélaginu okkar eru ótal kerfi sem gera stórum aðilum kleift að stækka og stækka, og ýta öllum öðrum út af markaði. Inngrip Posners var í rauninni ekki dómur yfir frjálshyggjunni, heldur yfir þeirri tegund kapitalisma sem gengur beinlínis gegn tilvist frjálsra markaða.

Í bókinni Jafningjaiðnaðurinn, eftir þau Nataliu Fernández, Maríu Rodríguez og David de Ugarte (sem ég þýddi, og verður fáanleg á næstu vikum), segir að "hrunið á rætur sínar að rekja til stóriðnaðar, og það er stærsti iðnaður allra - fjármálaiðnaðurinn - sem ýtir hruninu af stað og viðheldur því. [...] Á tíunda áratugnum gekk stærsta samruna- og yfirtökubylgja sögunnar yfir, og í öllum tilfellum réttlættu risafyrirtækin yfirtökur sínar með þörfinni á stærri einingum, jákvæðum skalaáhrifum. Það er hins vegar erfitt að trúa því þar sem fyrirtækin voru á sama tíma að skipta upp framleiðsluferlum sínum og að knýja á um fríverslunarsamninga sem gera þeim kleyft að skipta framleiðsluferlinu upp á milli ótal undirverktaka víðsvegar um heiminn. Ef samþjöppun fyrirtækja er nauðsynleg til að ná fram stærðarhagkvæmni, hvers vegna er þá þá verið að hola stórfyrirtækin út og umbreyta þeim í umsjónaraðila með stóru safni nánast sjálfstæðra litlla fyrirtækja um allan heim?"

Þau benda sem sagt á að meðan hinir fátæku þurfa að keppa sín á milli á "frjálsum markaði", er ríkisvaldið að bjaga reglurnar í þágu stóru aðilanna, og viðhalda óeðlilegu hagkerfi á alla bóga.

... og Kommúnismi fyrir hina ríku

Þegar fyrirtæki á borð við Apple og Google, í krafti stærðar sinnar, takast á í dómstólum um hver fái að eiga einokunarrétt á hverju og hver fái að nota hann, skapast milljónatuga kostnaður, sem er velt yfir á neytendur. Á hagfræðimáli kallast þetta "allratap" (e. deadweight loss), og er helsta einkenni einokunar.

Einkaleyfi eru augljóst form einokunar. Óaugljósari form eru leigumarkaðurinn og núverandi form fasteignaveða, kvótakerfið og ýmis önnur auðlindaumsjónarkerfi, höfundaréttur, og ýmis smáatriði í ýmsum viðskiptasamningum. (Bónuslesning fyrir nörda: Bananar III deilan)

Frjálshyggju mætti sundurliða annars vegar í gróteskufrjálshyggjuna sem Carson talaði um - reglunarlausa samfélagið án velferðarkerfisins, en að öðru leyti nútímalegur gervikapitalismi í anda Thatcher, Pinochet, og Davíðs Oddssonar - og hinsvegar í félagslega frjálshyggju, sem myndi hvetja til afnáms á reglun, velferð, og öðrum kerfum, en þó aldrei fyrr en allar rentur og aðrar bjaganir á markaðnum hefðu verið upprættar úr kerfinu. Fyrra formið mætti kalla eignarhyggju, og seinna formið markaðsanarkisma.

Nánast öll rifrildi sem ég lendi í við fólk sem segist aðhyllast frjálshyggju fara á nákvæmlega sama veg - þann veg sem Kevin Carson lýsti að ofan. Ástæðan er sú að ég er sammála Posner: einokunarréttur er skaðlegur fyrir samfélagið. Þetta er grundvallarskilningur markaðsanarkisma, en þetta viðurkenna gróteskufrjálshyggjumenn - eignahyggjumenn - ekki.

Við þurfum að uppræta einokunarrétt í samfélaginu, hverju nafni sem hann nefnist. Þannig frelsum við markaðinn, gerum öllum kleift að taka þátt, og aðeins þannig stöðvum við þetta heimshrun.

Posted in Uncategorized

Nafn Pírata

"Það blóm sem nefnt er rós hefði jafn ljúfan ilm þótt nafnið væri annað," var eitt sinn ort, svo ég vogi ég mér að varpa því ótignarlega yfir á íslensku. Það er satt: það hvað við köllum hluti á lítið skilið við þá eiginleika sem hlutir bera með sér. Oft eru ástæðurnar fyrir nafninu löngu týndar.

Fyrir viku heyrði ég enn einu sinni lagt til að Píratar skipti um nafn. Konan sem sagði þetta sagðist ekki geta hugsað sér að kynna sér stefnu Pírata, því nafnið væri svo asnalegt. Hún ætlaði sér barasta að dæma bókina af kápunni, og hananú! Ég benti henni tiltölulega ókurteisislega á að fólk sem er ekki tilbúið til að kynna sér málin væri ekki markhópur Pírata, og það væri nóg pláss fyrir þröngsýni í ýmsum öðrum flokkum. Ekki mín diplómatískasta stund, viðurkenni ég, en mér finnst þetta nú bara samt!

Hvers vegna völdum við þá þetta nafn? Svarið: Þetta er nafn alþjóðlegrar hreyfingar.

Stjórnmálahreyfingin Píratar er til í um 60 löndum, frá Kanada til Kazakhstan, og hefur rúmlega 170 kjörna fulltrúa í sex löndum í dag - m.a. Þýskalandi, Svíþjóð og Tékklandi. Hreyfingin var stofnuð í Svíþjóð 2006 sem Piratpartiet, sem tilvísun í hugsmiðjuna Piratbyran, þar sem unnið var að því að gagnrýna bullið og gervivísindin sem komu frá rannsóknarmiðstöðinni Antipiratbyran, sem fjármögnuð var af kvikmyndarisum í Hollywood.

En Píratar hafa þróast töluvert á undanförnum sex árum. Hugmyndafræði Pírata spratt út frá gagnrýni á hugverkaréttarfyrirkomulaginu og síauknum ágangi gegn rétti almennings til einkalífs, þá sérstaklega sem snýr að hlerun fjarskipta og rafrænt eftirlit, en hún stoppaði ekki þar. Eftir því sem kafað er dýpra eykst skilningurinn á því að það er ekki allt með felldu í samfélaginu.

Í dag ganga Píratar út frá hugmyndakerfi sem kalla mætti "félagslega frjálshyggju" eða "markaðsanarkisma" eða eitthvað álíka: stefna sem miðar út frá því að frelsi einstaklingsins skal vera óskert og hámarkað að öllu leyti, en þó í þeim raunsæa skilningi að það er ekki boðlegt að ráðast bara út í endalausar einkavæðingar og þaðan af síður einkavinavæðingar, heldur sé samfélagið stórt kerfi þar sem allir kerfishlutar þjóna tilgangi. Maður kippir ekki stoðunum undan samfélaginu á óábyrgan hátt, en það má alltaf reyna að skipta út stoðunum.

En það er satt. Píratar eru með skrýtið nafn. Ekki "Píratapartýið" eins og við gældum við í fyrstu, né "Pírataflokkurinn" eins og var sagt í Stöð 2, heldur bara "Píratar". Einfallt og gott. Þetta orð kemur upprunalega úr grísku þar sem það þýðir "reyndur". Í Latínu er þetta oðrið að sagnorð sem merkir "að reyna". 

Og sama hvað ykkur finnst um nafnið okkar, þá munum við reyna að bæta samfélagið: Við munum reyna að opna á umræðu sem hefur alltaf verið bönnuð. Við munum reyna að leggja fram stefnu sem er ekki mörkuð af popúlískum kennisetningum eða eiginhagsmunastefnu, og við munum í öllu nýta okkur reynslu okkar af því að skoða og skilja kerfi samfélagsins á hátt sem aðrir stjórnmálaflokkar geta ekki.

Stuðningur við Pírata er því ekki stuðningur við fáranlega nafngift, heldur stuðningur við frjálslyndan alþjóðahyggjuflokk með skýra stefnu um upplýsingarétt og aukið gagnsæi.

Posted in Uncategorized

Skattskrum

Fyrir kosningar tala forystumenn stjórnmálaflokka ýmist um að lækka skatta, eða minnast ekki einu orði á skatta. Það fellur undir fyrirsögnina “pólitískt sjálfsmorð” að ræða um að hækka skatta eða halda þeim í stað.

En það er afskaplega einfalt að tala um að lækka skatta. Það er svo einfalt að jafnvel einfeldingar geta gert það. Það sem er erfiðara er að sýna hvernig, og ræða nákvæmlega um hvaða skatta eigi að lækka, fyrir hverja.

Ástæðan fyrir því að það er erfitt að útskýra hvernig á að lækka skatta er að það krefst þess að það sé skilningur á því hvernig stofnanir ríkisins virka, og hvar er verið að sóa mestu. Það krefst þess líka að það sé einhver raunhæf stjórnmálaheimspeki sem liggur að baki aðgerðunum. Dæmi um óraunhæfa stjórnmálaheimspeki er leið SUS að núlla bara út alla liði fjárlaga sem henta ekki rentuásælni pilsfaldakapitalismans. Það er líka vinsælt að tala um að lækka tekjuskattinn því flestir sjá hann á beinan hátt, en sjaldnar er talað um að lækka virðisaukaskatt, sem flestir leiða hjá sér í daglegu amstri.

Í raunveruleikanum er betra að eiga síður við tekjuskattinn. Tekjuskattur á Íslandi er svokallaður prógressífur skattur, þar sem þeir sem eiga meira borga meira og þeir sem eiga minna borga minna. Sanngjarn skattur, sem sagt. Virðisaukaskattur afturámóti hefur sömu áhrif á alla – það eru ákveðnar grunnþarfir sem fólk þarf hreinlega að uppfylla, og því mætti með einföldum hætti gefa sér að hverjum einstaklingi fylgi lágmarksvirðisaukaskattsframlag til ríkissjóðs, án þess að þurfa að líta frekar á neyslumynstrin. Þetta mætti laga.

Svo er hitt: Það eru öll kerfi ríkisins til af ástæðu. Hvort ástæðan sé alltaf góð er gild spurning. Einnig er það gild spurning hvort þau séu vel rekin. Það er hinsvegar útséð að kerfum verður ekki kippt út í einu vettugi, þannig að þar með er hér um bil öll umræða um skattalækkanir orðin óraunhæf strax í fyrstu umferð.

Vegna þess að þetta er áhugavert vandamál lagði ég smá þraut fyrir nokkra aðra Pírata á dögunum. Ég reiknaði lauslega að lækka mætti virðisaukaskattinn á matvælum niður í 0%, og almennt niður í 18%, ef hægt væri að finna leið til að spara 46 milljarða króna á ári í ríkisrekstri. Þetta er ótrúlega háleitt markmið, en rosalega góð æfing þótt hún skili kannski engu raunhæfu af sér. Reglurnar voru einfaldar: allur niðurskurður verður að vera skynsamlegur, og það verður að vera skýring með hverjum lið.

Eftir nokkurra tíma vinnu vorum við komin með tæplega fimm milljarða niðurskurð, en megnið af því fengist eingöngu með því að einkavæða þjóðkirkjuna. Inn á milli voru nokkur lítil atriði sem gætu haft góð áhrif. Minnkun fjármagns til einkarekinna skóla, aukning á notkun á frjálsum hugbúnaði, og það að sleppa því að greiða höfundaréttargjöld vegna tónverka í messum úr ríkissjóði fyrir þjóðkirkjuna meðan önnur trúfélög þurfa að greiða sín eigin höfundaréttargjöld, voru meðal atriða. Allt gott, en ekkert líklegt til að færa okkur nær þessari VSK-lækkun.

Hvað er þá til ráða? Það er þrennt í stöðunni:

1. Minnka kostnað og umgjörð þar sem það er hægt; einkavæða sumt, endurskipuleggja annað, og almennt gera kerfið skynsamara.

2. Leggja áherslu á að greiða niður skuldir með það að markmiði að minnka árlegan vaxtakostnað, sem er nokkurn vegin það sem núverandi ríkisstjórn hefur verið að gera, jafn leiðinlegt og það er.

3. Stækka skattstofninn, sem felur í sér að reyna að hafa fleiri fyrirtæki sem græða mikið og færri fyrirtæki sem komast undan skattgreiðslum með því að nýta sér holur í kerfinu.

Ef við hugsum nú út í það hvað Bjarni Benediktsson hefur í huga með sínar digurbarkalegu yfirlýsingar í Valhöll um daginn um að Sjálfstæðisflokkurinn muni lækka skatta, þá erum við að sjá fram á voðalega einfalda uppskrift: Niðurskurður í velferðarkerfinu, einkavæðing verður á þeim hlutum ríkissjóðs sem eru að skila ríkinu raunverulegar tekjur, skuldir verða hundsaðar eða þær munu aukast, og skattstofninn stækkar kannski með því að skapa meira svigrúm fyrir erlendar fjárfestingar en það verður ekki lokað á neinar af þeim holum í skattkerfinu sem helstu stuðningsmenn þeirra reiða sig á.

Það er að segja, það verður stundað þrálátt skattskrum, eins og fyrri daginn.

Posted in Uncategorized

5% reglan

Gallup könnun

RÚV flutti fréttir af því nýlega að tíunda hvert atkvæði dytti niður dautt miðað við nýjustu skoðanakönnun Gallup um fylgi stjórnmálaflokka. Voru rökin þau að stuðningur við Pírata, Samstöðu, Dögun og Hægri Græna væri ónæg til að ná inn manni, en samtals væri þetta 9.4% heildarinnar.

Þetta er bæði rétt og rangt. Ég ætla að horfa fram hjá þeim afleita fréttaflutningi hjá RÚV að beinlínis gefa í skyn að stuðningur við ný framboð sé sóun á atkvæðum. Svona viðhorf endurspegla bara fáráðshátt og því er varla svarandi. Nei, ég ætla að einbeita mér að því að RÚV er hér að reikna vitlaust, og ætti að skammast sín fyrir að hafa ekki tölurnar sínar réttar.

Vegna hinnar svokölluðu 5% reglu getur enginn flokkur fengið sæti á þingi öðruvísi en að ná í það minnsta 5% fylgis. Raunverulegt fylgi sem er nauðsynlegt fyrir hvert sæti er 1.58%, en það sést með því að reikna 100/63. Því sést að enginn flokkur getur komist á þing með færri en þrjá þingmenn. Ef 5% reglan væri ekki við lýði fengu Píratar einn þingmann miðað við nýjustu Gallup könnun, Hægri Grænir einn, og Dögun fengi einn. En þetta þýðir fleira en það.

Ef við göngum út frá því að þessi 9.4% atkvæða til litlu flokkanna dyttu niður, þá endurreiknast sætistalan eftir fjölda greiddra atkvæða. Afleiðingin verður að hvert sæti fæst af 1.44% fylgis. Þá hlýst eitt sæti fyrir hver 1.44% fylgis sem flokkur hefur, og ef flokkur hefur umframfylgi sem nær upp fyrir margfeldi af 1.44% dettur það fylgi jafn mikið niður dautt eins og fylgi til litlu flokkanna.

Þetta þýðir að 2.67% atkvæðanna til stóru flokkanna yrðu gagnslaus líka – þau atkvæði sem ná ekki upp fyrir sætistölumörkin. Auðvitað jafnast þetta svo út á ýmsa vegu, en niðurstaðan er sú að það er 12.07% atkvæða sem “fara til spillis” samkvæmt þessum rökum, miðað við nýjustu tölur Gallup.

Ef þessi 2.67% fólks sem myndu í rauninni vera að kasta sínum atkvæðum á glæ með því að styðja stóru flokkanna myndu dreifa þeim til litlu framboðanna gæti nokkuð áhugavert gerst: stuðningur við litlu framboðin myndi aukast nægilega til þess að hægt væri að reikna allt dæmið upp á nýtt og finna nýtt ónothæft umframfylgi fyrir stóru flokkana.

Væri þetta svo endurtekið einu sinni í mánuði fram að kosningum kæmust “litlu framboðin” öll inn með þrjá menn hvert, og stóru framboðin yrðu að skipta bróðurlega með sér þeim 51 þingsætum sem eftir standa*.

Vandamálið við kosningakerfið okkar er að það virðir val almennings frekar illa. Ótrúlegur fjöldi atkvæða “fer til spillis” vegna þess að settar eru fáranlegar reglur á borð við 5% regluna, og ótrúlegur fjöldi atkvæða “fer til spillis” vegna þess að fólk fær ekki að lýsa afstöðu sinni með meiri nákvæmni en að krossa við einn tiltekinn lista.

Það væri töluvert betra að geta númerað listana, þannig að fyrsta val fengi 1, annað val 2, og svo framvegis, og svo færi atkvæðið manns bara þangað sem það væri mesta gagnið af því. Annar valkostur væri að gefa hverju framboði einkunn á bilinu 0 til 10, og hvert framboð hlyti sæti í hlutfalli við meðaleinkunn.

Ótal leiðir eru í boði. Flestar eru skynsamar. Ein er afleit. 5% reglan verður að fara. Í millitíðinni hvet ég alla þá sem telja að atkvæðið sitt nýtist stórum flokkum illa til að kynna sér Pírata.

 

* Stærðfræðinördar ATH: Hér er ég að svindla smá. Í raunveruleikanum reiknast niðurstöður kosninga eftir ákveðinni líkindaformúlu sem er ægilega falleg, en í henni skipta prósentur engu máli, heldur bara hreinn fjöldi atkvæða. Til að þurfa ekki að gefa mér einhverjar forsendur um fjölda atkvæða í kosningunum nota ég prósenturnar þrátt fyrir að það sé ekki alveg fullkomnlega nákvæmt - en grunn hugmyndin gengur samt alveg upp!

Posted in Uncategorized