Monthly Archives: April 2013

Breyting á lyfjakostnaði

Breyting verður gerð á niðurgreiðslum ríkisins á lyfjum til einstaklinga þann fjórða maí næstkomandi. Þetta nýja fyrirkomulag mun reynast hagstætt fyrir marga sem þegar greiða háar fjárhæðir fyrir lyf. Þetta mun aftur á móti auka verulega kostnað hjá þeim sem borga minna fyrir lyf og mun þá fyrst og fremst byrjunarkostnaður aukast. Þetta hefur í för með sér að kostnaður lyfja við kvillum á borð við gláku, sykursýki og krabbameini eykst til muna. Mikilvægt er að fólk þurfi ekki að borga of mikið fyrir þessi lyf og veldur þessi kostnaðaraukning/niðurskurður þvi mörgum sjúklingum eðlilega áhyggjum.

Síðast þegar ég vissi var langt í frá ódýrt að fá krabbamein. Ég er meðlimur í Víkingafélaginu Einherjar og einn félagi okkar féll frá nýlega eftir langa, erfiða og kostnaðarsama meðferð við sjúkdómnum. Ekki eru allir sem lenda í slíkum veikindum það heppnir að hafa svo marga sem eru til í að styrkja þá og styðja í gegnum veikindin. Hvernig ætli öryrkjum og öldruðum gangi að bera aukinn lyfjakostnað? Fyrir þá sem minnst mega sín getur greiðsla upp á fimmþúsund krónur aukalega á mánuði verið munurinn á því að komast í gegnum mánuðinn og því að byrja að safna upp skuldum.

Heilbrigðiskerfið hefur átt undir högg að sækja vegna niðurskurðar undanfarin ár og ekki verður þetta til þess að bæta stöðu þess. Þessi niðurskurður gæti aukið enn frekar á kostnað samfélagsins eftir því sem sjúklingarnir hrannast upp. Aukinn kostnaður við að leita til læknis getur verið fráhrindandi fyrir þá sem hafa lítið á milli handanna. Þessir einstaklingar neyðast því oftar en ekki til að harka af sér alvarleg veikindi, yfirleitt með afar slæmum afleiðingum.

Talað er um að niðurskurðaraðgerðir ríksins séu komnar langt yfir þolmörk og að heilbrigðiskerfið sé í molum. Mjög brýnt er að snúa þessari þróun við. Hún er orðin hættuleg og gæti kostað okkur margfalt meira en það sem þegar hefur sparast í heilbrigðiskerfinu.

Ekkert almennilegt lýðræði án gagnsæis

Píratar eru mikið fyrir gagnsæi en nú spyrð þú þig kannski kæri lesandi, af hverju er gagnsæi svona mikilvægt í nútíma lýðræði? Lýðræðissamfélag ætti að virka þannig að almenningur sé eins upplýstur um hin ýmsu málefni og hægt er. Það eru til nokkrar leiðir til þess að ná því markmiði, meðal annars að hafa eins gott menntakerfi og kostur er á og að hafa frjálsa fjölmiðla sem eru að mestu leyti lausir við hlutdrægni.

Til þess að geta tekið upplýsta ákvörðun í lýðræðissamfélagi þarf þægilegan og auðveldan aðgang að upplýsingum. Takmörkun á gagnsæi hefur oft verið við lýði í vestrænum lýðræðissamfélögum í nafni þjóðaröryggis eða til að tryggja stöðugleika stjórnvalda. Það er hins vegar nánast ómögulegt fyrir almenning að taka vel upplýstar ákvarðanir ef það eru takmarkanir á þeim uppýsingum sem almenningur hefur aðgang að.

Píratar vilja að það séu litlar sem engar takmarkanir á þeim gögnum sem almenningur hefur aðgang að. Undanþágur þeirrar reglu skuli einungis veittar þegar kemur að gögnum sem varða persónuvernd eða þegar það er vel rökstudd ástæða fyrir trúnaði. Það ætti að vera frjáls og auðveldur aðgangur að öllum gögnum á internetinu á borð við fyrirspurnir, skýrslur, bókhald o.s.frv.

Með því að veita almenningi greiðan aðgang að upplýsingum stjórnkerfisins opnum við það fyrir því að almenningur geti gagnrýnt ákvarðanir á vel upplýstan hátt. Þetta opnar fyrir þar sem almenningur telur að hægt sé að skera niður og gerir stjórnkerfið skilvirkara.

Skref eins og þessi ættu að hafa tvenns konar áhrif, annars vegar að bæta verulega þær upplýsingar sem almenningur hefur aðgang að og hins vegar að auka eftirlit með hinu opinbera. Með þessu eru hægt að draga úr spillingu innan stjórnkerfisins og fækka rannsóknum á slíkum málum með tilheyrandi rikisútgjöldum.

Barnavernd þarf að virka

Ég fór um daginn á mjög áhugavert málþing með samtökunum Samstöðu Hópurinn STOP Vörn Fyrir Börn. Fulltrúar framboðana mættu og kynntu afstöðu flokkana til barnaverndar og ég mætti fyrir hönd Pírata. Sem leiðbeinandi á leikskóla hef ég ákveðna innsýn í þetta mál og mér leist mjög vel á það starf sem þessi samtök koma að. Farið var yfir stöðu mála í meðhöndlun á kynferðisbrotum. Sú staðreynd að 98% kynferðisbrotamála gegn börnum ná aldrei til dómstóla vegna niðurfellingu mála hjá Ríkissaksóknara eða vegna fyrningar er blöskrandi. Morð fyrnast ekki og það sama ætti að gilda um kynferðisbrot. Nú hafa Píratar ekki enn klárað að mynda stefnu um barnavernd en góður hópur af fólki er að vinna í því málefni. Ísland hefur því miður frekar skammarlega sögu þegar kemur að barnavernd og misnotkun barna hefur verið látin viðgangast allt of lengi. Afbrotamenn fá væga dóma og komast gjarnan upp með að fremja sama glæpinn aftur og aftur. Það er því mikið fagnaðarefni að umræðan um misnotkun barna hefur opnast töluvert undanfarin ár. Ég held að flestir, óháð pólítískri skoðun sinni, geti verið sammála því að verulega þarf að bæta þetta ástand.

Öfgarnar í þessari umræðu eru því miður fljótar að spretta upp. Starfsbræður mínir í leikskólum í Danmörku hafa átt undir miklu höggi að sækja vegna ásakanna um kynferðislegt ofbeldi (þetta hefur verið rætt mikið í dönskum fjölmiðlum http://politiken.dk/debat/profiler/larstriermogensen/ECE1862355/paedagogforfoelgelse-er-pervers-koensracisme-mod-maend/ ). Þar er staðan orðin það slæm að karlkyns starfsmenn mega ekki undir neinum kringumstæðum vera einir með börnunum, mega ekki skeina þeim og lenda gjarnan í því að athugasemdir séu gerðar við það að þeir huggi og knúsi börnin þegar þau detta og meiða sig. Einnig er farið að hanna leikskóla þar í landi þannig að glerveggir séu sem flestir til að hindra að kynferiðsofbeldi eigi sér stað innan leikskólanna. Ég stórefast um að slíkar aðgerðir minnki hávaðan innan leikskóla og þegar ég skrifa þetta sit ég hér með vægt suð í eyrunum eftir vinnudaginn. Sem betur fer var starfsfólk Vörn Fyrir Börn sammála mér í þessu. Ekki má gleyma að ekki eru öll kynferðisbrot framin af körlum. Sama hvernig fólkið snýr þessum málum í Danmörku þá mætti segja að þar sé um að ræða ákveðnna kynbundna mismunun.

Það sem vakti hinsvegar verulegar áhyggjur hjá mér varðandi það sem starfsfólkið hjá Vörn Fyrir Börn höfðu að segja var að það hafði pantað sér lygamæli og þá væntanlega í þeim tilgangi að nota það í viðtölum við mögulega kynferðisafbrotamenn. Hann átti víst að vera glænýr og svaka fínn. Það breytir ekki þeirri staðreynd að allar rannsóknir sem hafa verið gerðar á slíkum tækjum hafa hingað til sýnt fram á að slík tæki eru óáreiðanleg og létt er að plata slík tæki. Einnig er það stressandi fyrir suma einstaklinga að gangast undir slíkar mælingar og getur það villt fyrir niðurstöðum. Fjölmörg dæmi eru til um saklaust fólk sem hefur hlotið þunga fangelsisdóma í Bandaríkjunum sem byggðir voru að hluta til á lélegum niðurstöðum lygamælis. Við í Pírötum elskum nýja tækni en við reynum einnig að vera mjög meðvitaðir um að með allri tækni fylgja vissar takmarkanir. Ef það væri einhver möguleiki á að lygamælir gæti komið saklausum manni á bakvið lás og slá, sérstaklega þegar um jafn alvarlegt brot og kynferðisofbeldi gegn börnum er að ræða, þá ætti einfaldlega ekki að taka slíka tækni til greina.

Kynferðisofbeldi gegn börnum vekur upp mjög sterkar tilfinningar hjá stórum hópi fólks og er ég þar á meðal. En í þeirri umræðu verðum við að gæta varúðar og tryggja eins vel og hægt er að saklausir einstaklingar hljóti ekki þennan stimpil. Að saklaus einstaklingur hljóti slíkan stimpil getur haft afar slæmar afleiðingar fyrir viðkomandi. (Hérna er bara eitt dæmi um grein frá lögfræðingi í Bandaríkjunum um slík mál http://familyrightsassociation.com/bin/white_papers-articles/stuckle/false_sex.htm ). Afleiðingarnar geta verið að fólk missir aleigu sína, virðingu í samfélaginu og einangrast félagslega. Mikilvægt er að eyrnamerkja málin sem fara í gengum réttarkerfið til þess að tryggja að þessir einstaklingar týnist ekki í kerfinu og fremji sömu glæpina aftur. Þetta gæti verið mikilvægur liður í því að koma í veg fyrir að fólk sé ekki dæmt áður en komið er til dómstóla fyrir slíka glæpi. Þó svo að allt of fáir dómar falla í svona hrikalegum málum meigum við ekki gleyma að maður er saklaus þangað til annað er sannað og svo virðist sem að fólk sé dæmt í svona málum af samfélaginu löngu áður en þau fara fyrir dóm.

Endurhugsun á menntunarkerfinu

Menntun eins og við þekkjum hana er víðast hvar mjög svipuð í hinum vestræna heimi. Maður byrjar í leikskóla, fer svo í grunnskóla, framhaldsskóla og loks háskóla. Þessi mismunandi stig menntunar hafa öll svipaða uppbyggingu þar sem fögum er raðað niður eftir því hversu mikilvæg þau eru talin vera. Fyrst er móðurmálið, stærðfræði og raunvísindi, hugvísindi eru aftarlega og list- og verkgreinar reka lestina. Þessa uppröðun má rekja aftur til iðnbyltingarinnar.

Þessi uppbygging menntunar er hins vegar úreld í heimi internetsins. Heimurinn er að breytast mjög hratt og ný tækni er þróuð mun hraðar en áður. Tækniþróun mun brátt gera störf óþörf hraðar en hægt er að skapa þau en sumir sérfræðingar vilja meina að við séum nú þegar komin á það stig. Þannig virðist vera  með unga fólkið sem útskrifast úr háskóla en fer svo beint á bætur því erfitt reynist að finna starf á þeirra sviði. Nútímamenntun virkar eins og náma þar sem aðeins er grafið eftir ákveðinni auðlind vegna úreltra hugmynda um hvað er í raun og veru mikilvægt.

Í íslenska menntakerfinu er mun meira brottfall úr námi en á hinum Norðurlöndunum. Það er einnig áhyggjuefni hversu mikið fleiri drengir flosna úr námi en stúlkur samkvæmt skýrslu OECD sem kom út árið 2011. Þetta á sérstaklega við nemendur sem glíma við námserfiðleika eins og t.d. lesblindu eða ADD, sem eru líklegri til að flosna upp úr námi vegna þess að námið höfðar ekki til þeirra.

Ég, ásamt nokkrum meðframbjóðendum mínum í Píratapartýinu, erum að vinna að menntunarstefnu sem verður kosið um á kosningarvef Pírata á næstu dögum. Þetta mun vonandi skila sér í þingsályktunartillögu um aðlögun menntunar að breyttum raunveruleika internetsins. Þessi stefna mun draga verulega úr brotfalli nemenda úr námi og auka námsáhuga þeirra. Við  horfum til annara Evrópuþjóða þar sem breytingar á menntun hafa skilað góðum árangri.

Ef lögð er meiri áhersla á sköpun og listnám á öllum skólastigum, mun það snarauka möguleika nemenda til þess að efla þá fjölbreyttu hæfileika sem þeir búa yfir. Þegar sköpun er skilgreind þá á ég við hæfileikann til þess að eiga frumlega hugmynd sem er verðmæt. Kennsla á tölvuforritun í grunnskólum mun undirbúa nemendur fyrir framtíð sem er mjög háð netinu og mun þurfa mun fleiri tölvuforritara. Þar að auki eru allar starfsstéttir að verða tölvuvæddari og því mjög mikilvægt að vera tölvulæs. Á næsta kjörtímabili mun helmingur íbúa heimsins verða nettengdur og efnahagur internetsins mun tvöfaldast.

Innleiða þarf persónulegri menntun sem hentar hverjum nemanda og gefur honum betri tækifæri til þess að rækta hæfileika sína. Menntun á netinu á borð við Coursera og Khan Academy er þegar notuð sem viðurkenndur hluti af námi í nokkrum skólum í Bandaríkjunum. Það er aðeins spurning um hvenær menntun á internetinu fer í beina samkeppni við hefbundna menntun. Eigum við að halda okkur við iðnbyltingarmódelið og leyfa alvarlegri menntakrísu að eiga sér stað? Nú er tími fyrir menntakerfi upplýsingaraldarinnar.

Vangaveltur um hugtök

Ég ætla að hefja fyrstu færslu mína á þessari síðu á vangaveltum mínum um hvaða merkingu fólk leggur í ýmis hugtök sem það notar til að lýsa sér. Ég heyri fólk gjarnan lýsa sér sem jafnréttissinna, femínista, anarkista, frjálshyggjumanni og endalaust mætti halda áfram. Mér finnst mjög erfitt að nota þessi hugtök til þess að lýsa sjálfum mér enda fer það algjörlega eftir því hvern maður er að tala við hvaða merkingu viðkomandi leggur í þessi hugtök.

Ég tel mig vera jafnréttissinna enda styð ég jafnrétti allra hvort sem þú ert karl, kona, svartur, hvítur, samkynhneigður, gagnkynhneigður eða gulur, rauður, grænn og blár. Það kom nú einn grænn maður til landsins fyrir ekki svo löngu síðan. Hann er kallaður eðlumaðurinn eða Lizzardman og á skilið jafnrétti þó hann kunni að virka furðulegur fyrir sumum. Gallinn hins vegar við að nota orðið jafnréttissinni er að sumir nota það hugtak til þess að aðskilja sig frá femínistum og sumir þeirra eru ósmekklegar karlrembur.

Ég tel mig vera femínista en ég er rosalega varkár að nota það hugtak enda eru til óteljandi margar stefnur innan femínisma. Rétt eins og femínistar vilja ekki láta dæma sig út frá skoðunum allra femínista vijla þeir sem kjósa að kalla sig jafnréttissina ekki láta dæma sig út frá sömu forsendum. Ef femínisti er sá sem telur að jafnrétti kynjanna sé ekki náð þá er ég vissulega femínisti. Ef femínisti er sá sem vill koma á netsíu til að stöðva dreifingu kláms eða sá sem vill segja konum hvað þær mega gera við eiginn líkama þá er ég alls enginn femínisti. Ýmsu er ábótavant þegar kemur að réttindum beggja kynja og stundum finnst ungum karlmönnum vanta smá umræðu um hverju er ábótavant þegar kemur að jafnrétti karla. Þeir lesa umræðu femínista á netinu og sjá kannski sumar mjög öfgafullar umræður og setja þann breiða skala sem femínismi er undir sama hatt.

Ef femínismi á að snúast um jafnrétti kynjanna ætti umræðan að snúast jafnt um hverju er ábótavant hjá báðum kynjum. Þar sem ég er karlmaður þá langar mig að koma inn á hvað mér finnst vanta þegar kemur að jafnrétti fyrir karla (Ásta Pírati skrifaði mjög fína grein um kvenlegu hliðina á þessu). Þegar ég er ekki að sinna málefnum Pírata er ég leiðbeinandi á leikskóla. Þetta er vinnustaður þar sem yfirgnæfandi meirihluti starfsmanna er konur. Þetta er æðislegt starf en ég er einnig mjög meðvitaður og áhyggjufullur af stöðu starfsbræðra minna á leikskólum í Danmörku. Þar eru karlkyns starfsmönnum settar ýmsar ósanngjarnar takmarkanir sem er ætlað að koma í veg fyrir misnotkun á börnum.  Ég vona að ég þurfi aldrei að hugsa mig tvisvar um hvort ég sé að gera eitthvað rangt þegar ég faðma eða hugga litlu vini mína í vinnunni. Ég hef líka miklar áhyggjur af brotfalli drengja úr námi eftir grunnskóla. Ég er ekki fyrir kynjahlutföll í skólum frekar en annars staðar en það mætti nú prófa að láta eitthvað af náminu höfða meira til drengja. Tíðni brottfalls hjá drengjum úr námi er orðið algjörlega óásættanlegt. Það mætti í raun segja að það eigi sér stað kerfisbundin mismunun á drengjum innan menntunarkerfisins enda hefur Ísland hlotið þann leiðinlega titil sem sú þjóð sem skrifar út flesta lyfseðla fyrir lyfjum gegn athyglisbrest og ofvirkni miðað við höfuðtölu í heiminum í dag. Drengir eru í yfirgnæfandi meirihluta af þeim sem greinast með athyglisbrest og ofvirkni og það er ekkert sem bendir til þess að þessir kvillar séu algengari hér en annars staðar.

Ég pirra mig stundum yfir einföldum spurningum frá fólki og fjölmiðlum í dag eins og t.d.: ertu femínisti já eða nei? Mitt svar er að þetta er allt of einföld spurning. Femínisti er einfaldlega ekki nóg til að útskýra flókið fyrirbæri eins og jafnrétti kynjanna. Ég væri til í að vera spurður aðeins oftar: hvaða merkingu leggur þú í orðið femínisti?